Malësori Prënkoçaj / Μαλσόρι Πρενκοτσάι

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ:
στις μνήμες της νιότης,
στη γη των προγόνων,
στον παλιό μας έρωτα.

Ο Μαλσόρι είναι ένας από εμάς.










Γεννημένος στο Μαυροβούνιο,
ο λαϊκός ερμηνευτής Μαλσόρι
τραγουδά για όλους τους Αλβανούς
που αναζητούν την προσωπική τους ταυτότητα,
αναγκασμένοι να ζουν μακριά από την πατρίδα.

Τραγουδά για μας που αγαπήσαμε
και θελήσαμε να αγαπηθούμε.




KTHEHUNI / ΕΠΙΣΤΡΕΨΤΕ

Shtigjeve të fëmijërisë / Στα μονοπάτια της παιδικής μου ηλικίας
Përsëri unë sot po kthehem / Και πάλι σήμερα επιστρέφω
Nuk takoj njeri / Δεν συναντώ κανέναν
Zemra më thehet / Η καρδιά μου ραγίζει
Sa pak lule në livadhe / Τόσο λίγα λουλούδια στα λειβάδια
Nuk takoj tebukurën sorkadhe / Δεν συναντώ ωραία ζαρκάδια
Por ç'po ndodh me ty / Αλλά αυτό που συμβαίνει με σένα
Ç'po ndodh Malësi e Madhe / Αυτό που συμβαίνει με τη Μεγάλη Μαλσία
[περιοχή του αλβανικού Βορρά, που περιλαμβάνει και το νοτιοανατολικό Μαυροβούνιο]

Kthehuni, thërret Tuzi, Kraja e Ulqini / Γυρίστε πίσω, φωνάζει το Τουζ, η Κράγια και το Ουλκίν
[τοπωνύμια στο αλβανόφωνο Μαυροβούνιο]
Kthehuni, e mos më lini / Γυρίστε πίσω και μην με εγκαταλείπετε
Kthehuni / Γυρίστε πίσω
Le t' dëgjohet këngë e çiftelisë / Aφήστε να ακουστεί το τραγούδι από το τσιφτελί
[έγχορδο του αλβανικού Βορρά]
Kthehuni, bijtë e Malsisë / Γυρίστε πίσω, γιοι της Μαλσίας

N'prag të derës presin nënat / Στο κατώφλι της πόρτας καρτερούν οι μανάδες
I presin djemtë që do të vijnë / Περιμένουν τους γιους τους να'ρθούν
Të marrin nuse / Να παντρευτούν τις κοπελιές
Τ'bajnë darsëm me tupana / Να στήσουν γλέντι με τα τύμπανα
Valët e detit, u trazuan / Τα κύματα της θάλασσας ταράχτηκαν
Se nuk ka më peshkatarë / Δεν υπάρχουν πια ψαράδες
Ata shkuan / Φύγαν κι αυτοί
A e harruan këtë dhe shqiptar / Και ξέχασαν την αλβανική αυτή γη




ADRESË E GABUAR / ΛΑΘΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

Një ditë unë të jam kthyer / Μια μέρα γύρισα σε σένα
Sikur zogu krahëthyer / Σαν το πουλί με σπασμένες φτερούγες
Para derës të kam pritur / Σε περίμενα μπροστά στην πόρτα
Gjatë, gjatë kam trokitur / Χτυπούσα για ώρα

Kur u hap derë e vjetër / Όταν άνοιξε η παλιά πόρτα
Dole me një njeri tjetër / Βγήκες μαζί με κάποιον άλλο
Thashë me zë të dëshperuar: / Είπες με φωνή απελπισμένη:
"Më fal, adresë e gabuar..." / —Συγγνώμη, έχετε λάθος διεύθυνση...

Bien shiu si ujëvarë / Ρίχνει καταρρακτώδη βροχή
Lotët e dashurisë nuk i shpërlanë / Τα δάκρυα της αγάπης δεν τα ξεπλένει
Jemi, jemi dy të ndarë / Είμαστε, είμαστε χωρισμένοι
Folëm gjatë e asnjë fjalë s'e thamë / Μιλήσαμε πολύ και δεν είπαμε λέξη

Hej dashuri, në këtë shtepi ne kemi jetuar / Ε αγάπη μου, σ'αυτό το σπίτι ζήσαμε μαζί
Me dashuri, ditë gëzimi kemi ëndërruar / Με έρωτα, ονειρευτήκαμε μέρες χαράς
Në këtë shtepi, unë lumturinë kot e kam kërkuar / Σ'αυτό το σπίτι, αναζήτησα μάταια την ευτυχία
S'ka dashuri, tani është veç adresë e gabuar / Δεν υπάρχει αγάπη, τώρα μονάχα μια λάθος διεύθυνση

Njerëzit që kanë dashuruar / Οι άνθρωποι που έχουν αγαπηθεί
Njeri tjetrin s'e harrojnë / Δεν ξεχνούν ο ένας τον άλλο
Dhe të gjithë kanë shpresuar / Και όλοι έχουν ελπίσει
Se prapë, prapë do t'vazhdojnë / Ότι ξανά, ξανά θα συνεχίσουν

Po kur hapet derë e vjetër / Όμως όταν ανοίγει η παλιά πόρτα
Dhe kur del një njeri tjetër / Και βγαίνει κάποιος άλλος
E kuptojnë se ka mbaruar / Καταλαβαίνουν ότι όλα έχουν τελειώσει
Se janë në adresë të gabuar / Και ότι βρίσκονται σε λάθος διεύθυνση

Ridvan Dibra / Ριντβάν Ντίμπρα

I mbartur me një Njohuri të veçantë dhe të rrallë
(njeh mendimet e kafshëve, të diellit dhe të hënës),
Ridvan Dibra
përshkruan indiferencën tonë,
ironizon dekadencën tonë―
dhe mbet përfundimisht atë që ai do kryesisht të jetë:
një Romantik i Dashur midis njerëzish.

Ai Profeti i Druajtur
ndofta të ketë dhe për ty
një profeci.

• • •

Κάτοχος μιας ιδιαίτερης και σπάνιας Γνώσης
(γνωρίζει τη σκέψη των ζώων, του ήλιου και της σελήνης),
ο Ριντβάν Ντίμπρα
καταγράφει την αδιαφορία μας
και σαρκάζει την παρακμή μας―
για να παραμείνει τελικά αυτό που κυρίως θέλει να είναι:
ένας Αγαπημένος Ρομαντικός ανάμεσα στους ανθρώπους.

Αυτός ο Ντροπαλός Προφήτης
ίσως να έχει έναν χρησμό
και για σένα.

PERËNDIMET

Në ndryshim nga kafshët që vazhdojnë të reagojnë bindshëm ndaj perëndimeve të diellit, reagime që shfaqen në forma e mënyra nga më të ndryshmet ―siç janë për shembull rritja e intensitetit të dashurisë apo tendenca për zbutjen e thelbit të tyre të egër― në ndryshim pra nga kafshët që i përjetojnë bindshëm çaste të tilla magjike siç janë perëndimet e diellit, njeriu po bëhet gjithnjë e më indiferent ndaj tyre pa qenë tamam i bindur nëse kjo indiferencë është diktuar apo e shtirur, por i sigurt tashmë se perëndimet do ta vazhdojnë periodicitetin e tyre pa e përfillur indiferencën njerëzore.



HËNA DHE QENI

Miku im, Stefani, të cilin e çmoj për zgjuarsinë, kulturën, seriozitetin, korrektesën, realizmin e të tjera veti për të cilat çmohen njerëzit sot, më betohet se ka parë me sytë e tij një hënë vere duke i lehur një qeni rrugësh.

Unë kujtohem sakaq se një dukuri të tillë e kam konstatuar edhe vetë para do kohësh (veçse bëhej fjalë për një qen të zgjedhur race dhe për një hënë vjeshte), por druhem ta pohoj për arsyen e thjeshtë se do të më quajnë jo normal, nisur nga fakti i thjeshtë se njerëzit janë të bindur tashmë se është qeni ai që i leh hënës dhe kurrë nuk ndodh e kundërta.

ΤΑ ΗΛΙΟΒΑΣΙΛΕΜΑΤΑ

Σε αντίθεση με τα ζώα, που συνεχίζουν να αντιδρούν δεκτικά στη δύση του ηλίου, με πολυποίκιλες αντιδράσεις που κυμαίνονται από την αύξηση της έντασης της ερωτικής πράξης μέχρι την τάση να κατευνάζουν τα άγρια ένστικτά τους, σε αντίθεση λοιπόν με τα ζώα που βιώνουν πειθήνια τέτοιες μαγικές στιγμές όπως είναι τα ηλιοβασιλέματα, ο άνθρωπος αδιαφορεί όλο και περισσότερο χωρίς να είναι απόλυτα πεπεισμένος ότι αυτή η αδιαφορία είναι επιβεβλημένη ή και προσποιητή―ωστόσο είναι σίγουρος ότι τα ηλιοβασιλέματα θα συνεχίσουν την περιοδικότητά τους χωρίς να λογαριάζουν την ανθρώπινη αδιαφορία.



ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΚΑΙ ΤΟ ΣΚΥΛΙ

Το φιλαράκι μου ο Στεφάν, που τον εκτιμώ για την ευφυΐα, την καλλιέργεια, τη σοβαρότητα, την ευθύτητα, τον πραγματισμό του και όλα τα λοιπά προτερήματα για τα οποία σήμερα εκτιμάται ένας άνθρωπος, μου ορκίζεται ότι είδε με τα ίδια του τα μάτια το καλοκαιρινό φεγγάρι να γαυγίζει σε ένα αδέσποτο σκυλί.

Θυμάμαι αντίστοιχα ότι ένα τέτοιο φαινόμενο παρατήρησα κι εγώ κάποτε (αν και επρόκειτο για σκύλο ράτσας και τη σελήνη του φθινοπώρου), μα τρέμω να το ομολογήσω για τον απλούστατο λόγο ότι θα με πουν παρανοϊκό, δεδομένου ότι οι σημερινοί άνθρωποι πιστεύουν πως είναι το σκυλί αυτό που γαυγίζει στο φεγγάρι και πως ποτέ δεν συμβαίνει το αντίθετο.

SUNSETS

As opposed to beasts that react passively to sunsets, reactions which have taken on a wide variety of forms and manners, for example an increase in the intensity of love-making or inclinations towards the domestication of their savage nature, that is, as opposed to beasts that experience such magical moments as sunsets passively, mankind is becoming increasingly indifferent to them without being really convinced whether this indifference is dictated or feigned, even though he is certain that the sunsets will continue at regular intervals despite human indifference.

[Perëndimet, from the volume Vetmia e diellit, Tirana: Eurorilindja 1995, p. 23. Translated from the Albanian by Robert Elsie]



THE MOON AND THE DOG

My friend Stephen, whom I admire for his intelligence, culture, resolve, propriety, strength of mind and all the other characteristics for which people are admired nowadays, swears to me that he saw, with his own eyes, the summer moon barking at a mongrel. I at once recalled that a similar thing had happened to me a while ago (except that it was a pedigree dog and an autumn moon), but I was afraid to admit it for the simple reason that they would call me crazy, in view of the fact that people nowadays are convinced that it is always the dog who barks at the moon and not the other way around.

[Hëna dhe qeni, from the volume Vetmia e diellit, Tirana: Eurorilindja 1995, p. 29. Translated from the Albanian by Robert Elsie]

Naser Berisha / Νασέρ Μπερίσα

Naser Berisha këndon
për pjesën e jetës sonë
që nuk duhet të humbas kurrë...

O Νασέρ Μπερίσα τραγουδά
για το κομμάτι της ζωής μας
που δεν πρέπει ποτέ να χαθεί...

ΝËSE SHKON
ΑΝ ΦΥΓΕΙΣ
IF YOU GO

Dëgjo oqeanin
Sikur vret me hënën
A s'i sheh yjet
Që sonte ata po qajnë?
Pëshpërisin qiellit
S'duan më t'ndriçojnë
Sepse thonë se vetëm ti...
Thonë se ti je fajtor...

Ti je pjesë e zemrës sime
Ti je pjesë e jetës sime
Jo ti kurrë më s'do të shkosh
Jo kurrë kurrë s'do të më lëndosh

Pjesë e jetës sime... Ζemra ime

Ndal njëherë dhe shiko jetën
Mos vazhdo këtë rrugë pa kthim
Më shiko njëherë në sy
Do të shohësh një rifillim

(Nëse shkon dhe më nuk kthehesh
Nuk e di si të veproj
A të vij prapa teje
Apo dhe më larg të shkoj?)

Άκου τον ωκεανό
Σαν να σκοτώνεται με το φεγγάρι
Δεν βλέπεις τα αστέρια
Που σήμερα κλαίνε;
Ψιθυρίζουν οι ουρανοί
Δεν θέλουν πια να φωτίζουν
Γιατί λένε «μόνο εσύ...»
Λένε «εσύ είσαι ο φταίχτης...»

Είσαι κομμάτι της καρδιάς μου
Είσαι κομμάτι της ζωής μου
Όχι, ποτέ πια δεν θα φύγεις
Όχι, ποτέ ποτέ δεν θα πληγώσεις την καρδιά μου

Κομμάτι της ζωής μου... Καρδιά μου

Στάσου μια φορά και κοίτα τη ζωή
Μην συνεχίζεις αυτό το δρόμο χωρίς επιστροφή
Κοίτα με μια φορά στα μάτια
Θα δεις μια καινούρια αρχή

(Αν φύγεις και δεν ξαναγυρίσεις
Δεν θα ξέρω τι να κάνω
Να τρέξω ξοπίσω σου
Ή να πάω ακόμα πιο μακριά;)

Flori Bruqi / Φλορί Μπρούκι

Poeti Flori Bruqi
shqipton me mirënjohje
këto katër shkronja Dashurie,
që na e dhanë jetën:

N Ë N Ë

Ο ποιητής Φλορί Μπρούκι
προφέρει με ευγνωμοσύνη
αυτά τα τέσσερα γράμματα Αγάπης,
που μας έδωσαν τη ζωή:

M A N A

BARDHËSITË E SAJ / Η ΛΕΥΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ

N ë n ë / Μ ά ν α
Këto katër shkronja Dashurie… / Αυτά τα τέσσερα γράμματα Αγάπης...
Jehojnë / Αντιλαλούν
Në agimet e jetës sime / Στη χαραυγή της ζωής μου
Në bardhësitë e dritës / Στη λευκότητα του φωτός
Në shtegun e së ardhmes / Στο μονοπάτι του μέλλοντος
Ne ecëm / Εμείς βαδίσαμε
Përpara / Εμπρός

Figura jote / H μορφή σου
Në sfondin e ditëve / Στα κατάβαθα των ημερών
Që vijnë / Που έρχονται
Njomësia / Η χλοερή δροσιά
E së ardhmes sonë / Του μέλλοντός μας
Hap / Ανθίζει
Dejtë e ngrohtë / Τις ολόθερμες φλέβες
Të tokës sate / Της γης σου

__________________

Σ.τ.Μ.: Η λέξη bardhësitë είναι στον πληθυντικό: «λευκότητες/αγνότητες».
Ο ποιητής εννοεί τις λευκές/αγνές ιδιότητες της Μάνας, δηλ. τις αρετές της.

Belarghes • Arben Pazaj / Αρμπέν Παζάι

SKULPTURA ME SHPËRTHIM TË BRENDSHËM
ΓΛΥΠΤΑ ΜΕ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΚΡΑΔΑΣΜΟ


Belarghes
(pseudonim artistik i Arben Pazajt)
krijon Njeriun
e guximshëm, por edhe të përulur:
Nga Rënia e Adamit
deri në Kthimin e Djalit Plangprishës,
nga Vetmia e Poetit
deri në Vdekjen Dëshmore të Shenjtit.

Skulptura me shpërthim të brendshëm,
skulptura në kërkim të Dashurisë.


Ο Belarghes
(καλλιτεχνικό ψευδώνυμο του Αρμπέν Παζάι)
πλάθει τον Άνθρωπο
τολμηρό, αλλά και ταπεινωμένο:
από την Πτώση του Αδάμ
στην Επιστροφή του Ασώτου,
από τη Μοναξιά του Ποιητή
στον Μαρτυρικό Θάνατο του Αγίου.

Γλυπτά με εσωτερικό κραδασμό,
γλυπτά που αποζητούν την Αγάπη.




Adami / O Αδάμ

Djali Plangprishës / Ο Άσωτος Υιός

Poeti / O Ποιητής

Shën Sebastiani / O Άγιος Σεβαστιανός

Pashk Përvathi / Πασκ Περβάθι

NATYRË E DASHUR SHQIPTARE
ΑΓΑΠΗΜΕΝΗ ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΦΥΣΗ


Piktori i shumëndjeshëm Pashk Përvathi
buron shpirtshmëri
nëpërmjet natyrës sonë të dashur shqiptare:
zakonisht pazhurmshëm,
por disa herë dhe çmendshëm,
na tërheq magnetisht në pikturat e tij.

Na mer malli për të njëjtat fshatra dhe të njëjtat ngjyra,
e dashurojmë të njëjtën natyrë,
duam me gjithë shpirt të bëhemi Natyrë...


Ο τόσο συναισθηματικός ζωγράφος Πασκ Περβάθι
αντλεί πνευματικότητα
μέσα από την αγαπημένη μας αλβανική φύση:
Συνήθως αθόρυβα,
αλλά και κάποτε παράφορα,
μας μαγνητίζει στους πίνακές του.

Νοσταλγούμε τα ίδια χωριά και τα ίδια χρώματα,
ερωτευόμαστε την ίδια φύση,
θέλουμε ολόψυχα να γίνουμε Φύση...

Shpat Deda / Σπατ Ντέντα

ËNDËRROJ
ΟΝΕΙΡΕΥΟΜΑΙ με τον Σπατ Ντέντα
I AM DREAMING by Shpat Deda

Mbështeti krytë, sytë i kom mshel / Ακούμπησα το κεφάλι, τα μάτια έχω κλείσει
Νjë fytyrë përpara mu më del / Ένα πρόσωπο μου βγαίνει μπροστά
Ηapi sytë po s'ka kurgjo / Άνοιξα τα μάτια αλλά δεν υπάρχει τίποτα
Νë anën tjetër— çka me bo! / Στην άλλη μεριά— τι να κάνουμε!
Paramenoj që nuk jom vetëm / Φαντάζομαι ότι δεν είμαι μόνος
Τa kapi dorën, n'vesh më flet / Σου κρατώ το χέρι, μου ψιθυρίζεις στο αυτί
Papritmas diçka kërcet / Ξαφνικά κάτι χτυπάει
Dhe më kthen prapë në realitet / Και με επαναφέρει στην πραγματικότητα

Ëndërroj, ta puth dorën / Ονειρεύομαι, σου φιλώ το χέρι
Τ'ledhatoj / Σε χαϊδεύω
Fantazoj, je bashkë me mua / Φαντασιώνομαι, είσαι μαζί μου
Τ'përqafoj / Σε αγκαλιάζω

U bo mëngjes, dita e mirë / Ξημέρωσε, καλημέρα
Μu çu pej gjumit pe kom vështirë / Να σηκωθώ μου είναι δύσκολο
Ρse s'po vjen ti mu me m'çu / Γιατί δεν έρχεσαι εσύ να με ξυπνήσεις
Μe të pas gjithë afër keq jom mësu / Κακόμαθα να σ'έχω κοντά μου
Ku me dit tash ku je ti / Πού να ξέρω πού είσαι τώρα
Κu me dit ti n'men a m'ki / Πού να ξέρω αν μ'έχεις στο μυαλό σου
Α të kujtona ndonjëherë ty / Αν με συλλογίζεσαι κάποιες φορές
Α më mban mend me më pa në sy / Αν θα με θυμηθείς κοιτάζοντάς με στα μάτια

Ëndërroj, ta puth dorën / Ονειρεύομαι, σου φιλώ το χέρι
Τ'ledhatoj / Σε χαϊδεύω
Fantazoj, je bashkë me mua / Φαντασιώνομαι, είσαι μαζί μου
Τ'përqafoj / Σε αγκαλιάζω

Me sy mbyllur t'ëndërroj / Με κλειστά τα μάτια σε ονειρεύομαι
Në ëndërr të kërkoj... / Στο όνειρο σε ψάχνω...

PËR TY
ΓΙΑ ΣΕΝΑ με τον Σπατ Ντέντα
FOR YOU by Shpat Deda

A ki plot pytje që s'po ja din përgjegjen / Μήπως έχεις απορίες για τις οποίες δεν ξέρεις τις απαντήσεις
Ose përgjegje që po ta vështirsojnë jetën? / Ή έχεις απαντήσεις που σου δυσκολεύουν τη ζωή;
Nëse po nihesh me të pas shkel treni? / Μήπως αισθάνεσαι ότι σε πάτησε το τραίνο;
Si me tu flejt shumë po mos me të marr gjumi? / Σαν να θες να κοιμηθείς πολύ αλλά ο ύπνος δεν σε παίρνει;

S'ki nevojë ti me kalu nëpër këto vetëm / Δεν χρειάζεται να τα περάσεις όλα μόνη σου
Çelma derën se po du me të thonë diçka në vesh / Άνοιξέ μου την πόρτα γιατί θέλω να σου πω κάτι στο αυτί
Çkado që po të munon, çkado që e ki në kry / Οτιδήποτε σε βασανίζει, οτιδήποτε έχεις στο μυαλό σου
Ρër ty gjithë jom aty / Για σένα ολόκληρος είμαι εδώ
Μos meno që po të gjykoj se nuk e kom at drejt / Μη νομίζεις ότι σε κρίνω, δεν έχω αυτό το δικαίωμα
Ε di çka është me prek funin / Ξέρω πώς είναι να πιάνεις πάτο
Çka është në tokë me flejt / Πώς είναι να κοιμάσαι κατάχαμα
Κur shumë po të vyn dikush sa dhe me shujt bashkë mjafton! / Όταν σε στενοχωρούν πολύ, φτάνει να υπάρξει κάποιος έστω και για να σβήσετε μαζί!
Κur vetmia po të ngul fat e sun po e ndal e kërkon / Όταν σου τυχαίνει να περνάς μοναξιές και, παρόλο που δεν μπορείς να το σταματήσεις, προσπαθείς

Veç ti t'paktën po ki shumë sene që nuk i kanë tjerët / Τουλάχιστον εσύ έχεις αξίες που οι άλλοι δεν έχουν
Ki shokë e shoqe, ki shpi ku çdo nat munesh me flejt / Έχεις φίλους, φίλες, σπίτι που κάθε νύχτα μπορείς να πας να κοιμηθείς
Ka tjerë që tmetat dhe problemet tua i androjnë! / Υπάρχουν άλλοι που ονειρεύονται να 'χαν τα δικά σου ελαττώματα και προβλήματα!
Krejt t'keqijat kalojnë... / Όλα τα κακά περνάνε...

Mos gabo me menu / Μην κάνεις το λάθος να πιστέψεις
Që ma keq se ti s'ka në botë / Ότι χειρότερα από σένα δεν υπάρχει στον κόσμο
As mos dysho / Ούτε να αμφιβάλλεις
Se t'paktën ti e ki ni shokë / Γιατί εσύ τουλάχιστον έχεις ένα φίλο
Që kurrë vetëm s'ka me t'lon / Που μόνη σου δεν θα σε αφήσει ποτέ
Veç tash ka randsi / Μόνο το τώρα έχει σημασία
Se tash ki ku me pshtet krytë / Γιατί τώρα έχεις πού την κεφαλή κλίνη
Mos meno kurrgjo, afrohu e msheli sytë / Μην σκέφτεσαι τίποτα, έλα κοντά μου και κλείσε τα μάτια
Sa herë që ki diçka sa herë që dikush t'vyn / Όσες φορές έχεις κάτι, όσες φορές κάποιος σε στενοχωρήσει
Unë jom këtu / Εγώ είμαι εδώ
Për ty... / Για σένα...